VOB - Sıkça Sorulan Sorular
- Vadeli işlem sözleşmeleri hangi amaçla kullanılmaktadır?
1- Korunma (Hedging) Amaçlı: Spot piyasada oluşabilecek dalgalanmalardan ve kur riskinden oluşabilecek zararları minimize etmek için kullanılır.Üreticiler, ithalat & ihracatçılar ve kurumsal risk yöneticileri tarafından gelecekteki fiyatların artma veya düşme riskine karşı fiyat sabitlemek amacıyla kullanılmaktadır.
2- Spekülatif amaçlı: Korunma amacı taşımayan, yatırımcıların gelecekteki piyasa beklentileri doğrultusunda kar amacı ile gerçekleştirdikleri işlemlerdir.
3- Arbitraj amaçlı: Yatırım yapmadan elde edilen, aynı anda bir ürünü düşük fiyattan alıp yüksek fiyattan satmak veya tam tersi olarak gerçekleşen risksiz işlemlerdir. Aynı ürüne ait spot fiyat ile vadeli fiyat arasında taşıma maliyeti modeline göre oluşan fiyat farkları arbitraj imkanı yaratır. - Teminatlandırma ne demek?
Başlangıç Teminatı: Yatırımcının pozisyon almak için emir verdiği zaman teminat hesabına yatırması gereken tutardır. Kaldıraçlı VOB sözleşmelerinde bu tutar sözleşme tutarının yaklaşık %10'una denk gelmektedir.
VOB sözleşmeleri başlangıç teminatları: Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası tarafından her sözleşme başına başlangıç teminat tutarları belirlenmiştir.
Garanti Bankasında İşlem Gören Sözleşmeler VOB Sözleşme Başlangıç Teminatı (TL) IMKB 100 500 IMKB 30 500 Euro/TL 240 USD/TL 180 Gösterge DIBS 300 Pamuk/Buğday 240 Altın 250 VOB' da kabul edilen Teminat Türleri Minimum Oran Maksimum Oran Değerleme Katsayısı Nakit (TL) 0.30 1.00 1.00 Döviz (USD, EUR) 0.00 0.70 0.95 Hazine Bonosu 0.00 0.70 0.90 Devlet Tahvili 0.00 0.70 0.80 Hisse Senedi (IMKB 30) 0.00 0.35 0.70 Yatırım Fonu (Likit) 0.00 0.70 0.90 Yatırım Fonu (B-Tipi) 0.00 0.70 0.80 Yatırım Fonu (A-Tipi) 0.00 0.35 0.70 Teminat Mektubu 0.00 0.70 1.00 Bu teminat tutarları piyasa dalgalanmalarına paralel olarak Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası tarafından değiştirilebilir.
Nakit ve nakit-dışı teminat çeşitlerinin toplam teminat içinde alabilecekleri minimum ve maksimum paylar VOB tarafından belirlenmiştir.
Alınan başlangıç teminatlarının en az %30'u nakit TL olarak alınmak zorundadır.Takasbank'a gönderilecek nakit teminatlar Takasbank tarafından nemalandırılacaktır.Sürdürme Teminatı: Yatırımcının başlangıç teminatını yatırdıktan ve alım/satım işlemini gerçekleştirdikten sonra hesapta bulunması gereken teminat tutarı sürdürme teminatıdır. Sürdürme teminatı VOB tarafından başlangıç teminatının %75'i olarak belirlenmiştir.
Teminat Tamamlama Çağrısı: (Margin Call): Yatırımcının başlangıçta yatırmış olduğu teminat (başlangıç teminatı), sürdürme teminatı seviyesi veya altına düşerse, kalan teminatının başlangıç teminat tutarına tamamlanması talep edilir.Teminat tamamlama çağrıları seansın bitiminden sonra uzlaşma fiyatının açıklanmasıyla birlikte yapılır ve en geç ertesi gün saat 14:30' a kadar teminatın en az başlangıç teminatı seviyesine çekilmesi gerekir. Aksi takdirde temerrüt durumu oluşur.
Örnek: USD/TL sözleşmesi için:
Başlangıç Teminatı: 180 TL , Sürdürme Teminatı:135 TL' dir.
Kalan Teminat 135 TL'nin altına düştüğünde( Örn: 100TL ) müşteriye 180TL - 100 TL = 80 TL Teminat Tamamlama Çağrısı yapılacaktır. - Uzlaşma Fiyatı nedir?
VOB'da işlem gören alış ve satış sözleşmelerinde gün sonunda teminatların güncellenmesi ve geçici kar / zararların hesaplanmasında baz alınan fiyattır. Bu fiyat kapanış fiyatından farklı olabilir.
- Son İşlem Günü- Vade sonu Uzlaşma Fiyatı nedir?
VOB' da son işlem gününde hesaplanan uzlaşma fiyatıdır. Son işlem günü uzlaşma fiyatı, tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesinde baz alınacak uzlaşma fiyatıdır.
- Temerrüt nedir?
Sürdürme Teminatı seviyesinin altına inmiş hesaplar ertesi gün saat 14:30' a kadar teminatlarını başlangıç seviyesine getirmek durumundadır.Belirlenen süre içinde yükümlülüklerini yerine getirmeyen hesaplar temerrüde düşmüş sayılır. Temerrüte düşen hesaplar banka tarafından resen kapatılır.
- VOB'da Seans Saatleri Nedir?
T günü:
09:15-17:15 : Normal Seans
17:25: Uzlaşma Fiyatlarının ilanı ve Teminat Tamamlama Çağrılarının Yayınlanması
T+1 Günü:
14:30 : Takas Süresinin Sonu - Pozisyon Limiti nedir?
Yatırımcının VOB'da işlem gören sözleşmelerin farklı vadelerinde ayrı ayrı ve toplam olarak alım/ satım yönünde pozisyon alabileceği toplam sözleşme sayısını gösterir.VOB'da işlem gören sözleşmeler için uygulanan pozisyon limitleri toplam açık sözleşme sayılarının mutlak adedi ve yüzdesel değeri olmak kaydıyla iki şekilde takip edilir. Yüzdesel limitlerin kontrol edilmesine ancak mutlak limitler aşıldıktan sonra başlanır.
Sözleme gruplarına göre pozisyon limitleri:Endeks Sözleşmeleri: 10.000 adet açık pozisyon
Döviz Sözleşmeleri: 20.000 adet açık pozisyon
Faiz Sözleşmeleri: 10.000 adet açık pozisyon
Emtia Sözleşmeleri: 10.000 adet açık pozisyon - Uzun/Kısa Pozisyon ne demektir?
Vadeli İşlemlerde uzun pozisyon alım işlemini; kısa pozisyon ise satış işlemini ifade etmektedir.
- Açık Pozisyon ne demektir?
Herhangi bir sözleşmede yapılan alım satım işlemleri sonucunda oluşan kısa ve uzun pozisyonların toplamının yarısına eşittir.
- Yayılma (Fark) Pozisyonu ne demektir?
Yatırımcının aynı sözleşmenin farklı vadelerinden birinde uzun, diğerinde kısa pozisyon alması ile ortaya çıkan pozisyondur.
- Yayılma Pozisyonu için Teminat değişikliği var mıdır?
VOB'da yayılma teminatı olarak tüm sözleşmeler için yayılma pozisyonunu oluşturan her pozisyon için başlangıç teminatının %50'si alınmaktadır.
Örnek: VOB-Dolar sözleşmelerinde başlangıç teminatı 180 TL'dir. VOB-Dolar sözleşmelerinde farklı vadelerde sözleşme alırsanız; yani yayılma pozisyonu oluşturursanız fark işlemini oluşturan iki pozisyonun her biri için 90 TL yayılma teminatı yatırırsınız. - Ters İşlem ile Pozisyonların Kapatılması ne demektir?
Aynı vadeli sözleşmede sahip olunan pozisyonun tersi yönünde işlem yapılması ile sahip olunan pozisyonun kapatılmasını ifade eder.
Uzun pozisyon sahiplerinin kısa pozisyon alarak, kısa pozisyon sahiplerinin ise uzun pozisyon alarak pozisyonlarını kapatabilirler. - Emir tipleri nelerdir?
Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında Emir tipleri 3 ana başlık altında toplanmıştır.;
Emir Yöntemleri: Limitli Emir, Piyasa Emri ve Kapanış Fiyatından verilen emirlerdir.
Emir Türleri: Kalanı Pasife Yaz, Gerçekleşmezse İptal et, Kalanı İptal Et ve Şartlı emirlerdir.
Emir Süreleri: Emir Süreleri ise Seans Emri, Günlük Emir, İptale Kadar Geçerli Emir ve Tarihli Emirler olarak belirlenmiştir. - Borsada emirler nasıl eşleşir?
Emirlerin eşleşebilmesi için öncelikle yeterli teminat bulunmalıdır, eşleşme anında yeterli teminata sahip olmayan emirler iptal edilir.
Yeterli teminat kuralına uygun olarak sisteme gönderilen emirler fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşmektedirler.
Fiyat Önceliği Kuralı:
Alım Emirlerinde; daha yüksek fiyatlı alım emirleri daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce, Satım Emirlerinde ise; daha düşük fiyatlı satım emirleri daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden önce karşılanır. Zaman Önceliği Kuralı: Fiyat eşitliklerinde daha önce gelen gelen emirler karşılanır.